Osho ơi, việc chứng kiến có phải bao giờ cũng mang tới niềm vui không? Khoảnh khắc mà tôi gọi là việc chứng kiến đôi khi cho cảm giác xa xa – gần như lạnh lẽo trong tính trung lập của nó. Lúc khác nó lại giống như việc mọc ra cánh và soải cánh lên trong niềm vui trên biển cả.
Deva Abhiyana,
Trạng thái chứng kiến không lạnh không nóng. Nó không hạnh phúc không bất hạnh. Nó không tối không sáng. Nó không sống không chết. Upanishads nói neti neti – không cái này không cái nọ.
Nếu bạn cảm thấy vui bạn đã trở nên bị đồng nhất; việc chứng kiến mất rồi. Nếu bạn cảm thấy buồn bạn không còn là nhân chứng; bạn đã quên việc chứng kiến, bạn đã trở nên bị tham gia. Bạn bị tô mầu bởi tâm lí của bạn vào khoảnh khắc đó. Vui, buồn, mọi đặc tính này, là một phần của tâm lí của bạn. Còn việc chứng kiến là siêu việt lên; nó không phải là tâm lí.
Toàn thể nghệ thuật thiền bao gồm trong việc chứng kiến. Thế thì nó mang lại cái gì? Nhiều nhất chúng ta có thể nói nó mang lại an bình toàn bộ; nó đơn giản mang tới im lặng vĩnh hằng. Bạn không thể định nghĩa nó như niềm vui. Khoảnh khắc bạn định nghĩa nó là niềm vui bạn đã rơi vào trong thế giới nhị nguyên lần nữa. Thế thì bạn đã trở thành một phần của điều đang trôi qua, bạn đã bắt đầu bám lấy nó.
Trạng thái chứng kiến vẫn còn không định nghĩa được. Đó là lí do tại sao Phật đã không dùng từ ‘phúc lạc’ chút nào, vì nó có thể cho bạn ý tưởng sai – vì trong tâm trí bạn phúc lạc ngụ ý hạnh phúc. Đó là cách bạn sẽ dịch nó, diễn giải nó. Phật đã không dùng từ ‘phúc lạc’, ông ấy đã không dùng từ ‘Thượng đế’.
Lời mà ông ấy đã dùng là ‘rỗng tuyệt đối’ – shunyam. Sẽ không có gì còn lại, chỉ im lặng tuyệt đối, rỗng tuyệt đối – nhưng không phải là rỗng theo nghĩa tiếng Anh của lời này. Shunyam có ngụ ý khác toàn bộ; nó đã được dịch và chỉ có thể được dịch là rỗng. Nhưng rỗng có tính phủ định, rỗng ngụ ý thiếu vắng, rỗng ngụ ý vắng vẻ. Rỗng không phải là đặc tính sống mà là đặc tính chết.
Shunyam không có tính phủ định; nó thậm chí không có tính khẳng định, làm sao nó có thể có tính phủ định? Nó đơn giản ngụ ý bạn là một mình – không đơn độc, nhưng một mình. Bạn không thiếu bất kì cái gì. Bạn có tính không gian, có không gian lớn trong bạn, nhưng nó không phải là rỗng cái gì đó. Ngược lại, nó là đầy hoàn toàn. Nó đầy tính rỗng – nếu bạn cho phép tôi diễn đạt nó là đầy tính rỗng, nhưng tính rỗng được làm đầy.
Shunyam là việc nở hoa trong bạn. Có an bình lớn nhưng không vui, vì vui trở thành khẳng định; nhưng không buồn, vì buồn trở thành phủ định. An bình ở đích xác chỗ giữa, không lạnh không nóng. Nó không có tính trung lập, nó không dửng dưng. Nó không phải là trạng thái mà bạn quay lưng lại với cái gì đó, bạn không còn quan tâm. Không, không có vấn để không quan tâm, dửng dưng hay trung lập. Bạn hoàn toàn ở đó, tuyệt đối ở đó, toàn bộ ở đó, nhưng giống chiếc gương, chỉ phản xạ bất kì cái gì đang là hoàn cảnh.
Vui đi qua bên và gương phản xạ nó, nhưng gương không trở thành bản thân vui; nó không bao giờ trở nên bị đồng nhất. Và buồn tới như mây, mây đen, và đi qua, và gương phản xạ nó. Gương không có định kiến chống lại nó. Gương không tán thành vui và không tán thành buồn. Gương không có cái thích, không có cái không thích; nó đơn giản phản xạ bất kì cái gì đang là hoàn cảnh. Nó không trung lập, bằng không nó sẽ không phản xạ; nó không quay lưng lại các vật. Nó không dửng dưng, vì dửng dưng lại ngụ ý bạn đã có định kiến; bạn có kết luận nào đó. Nó không phải là không quan tâm và bạn không thể nói nó là quan tâm nữa. Nó là siêu việt.
Abhiyana, đừng bị đồng nhất với niềm vui kéo tới – quan sát nó. Vẫn còn là người quan sát trên núi, tấm gương. Phản xạ nó nhưng không bám lấy nó. Con chim tung cánh… và hồ phản xạ nó.
Thiền nhân nói đây là trạng thái Phật tính. Chim không có tâm trí để được phản xạ trong hồ và hồ không có tâm trí để phản xạ chim, nhưng chim tung cánh… và hồ phản xạ nó. Bạn thấy ra vấn đề chứ: chim không có tâm trí để được phản xạ và hồ không có tâm trí để phản xạ chim, nhưng chim được phản xạ. Điều đơn giản xảy ra là hồ có đó và chim đang tung cánh… việc phản xạ nhất định xảy ra – điều đó là tự nhiên! Chim bay qua rồi; hồ không nhớ chim, hồ không khao khát chim, nó không mong mỏi chim, nó không hi vọng rằng chim sẽ tới lần nữa. Nó không đi vào trong quá khứ, vào trong kí ức, hay vào trong phóng chiếu tương lai. Chim đã bay rồi; nó không bao giờ nghĩ về hồ lần nữa, nó không bao giờ ham muốn ở đó lần nữa. Một ngày nào đó nó có thể lại ở đó, và nó lại sẽ được phản xạ, nhưng không mối quan hệ nào được tạo ra. Việc xảy ra có đó nhưng không quan hệ nào có đó.
Đây là điều tôi gọi là đặt quan hệ, không phải là mối quan hệ. Nó là hiện tượng linh động. Đây là chứng kiến.
Từ “Tĩnh lặng và biết”, Ch.2 Không tội, không đức hạnh
