Hợp nhất và thống nhất

Bạn hỏi tôi: ở phương Tây nhiều nhà phân tâm nhóm điều trị một nhóm như sự thống nhất…

Không nhóm nào đã bao giờ có thể là sự thống nhất; nhóm nhiều nhất có thể là sự hợp nhất. Và khác biệt giữa hợp nhất và thống nhất là lớn. Trong thống nhất bạn trở thành một, bạn tan biến bản thân bạn hoàn toàn, bạn không còn tách rời. Trong hợp nhất bạn vẫn còn tách rời nhưng bạn ở cùng nhau theo chủ định nào đó. Một khi chủ định này được hoàn thành, hợp nhất biến mất. Nhưng thống nhất một khi được đạt tới, không bao giờ biến mất – nó không có tính chủ định.

Với người bạn chỉ cần hợp nhất, với Thượng đế bạn cần thống nhất.

Ngay cả chuyện tình cũng là hợp nhất chứ không là thống nhất, tình bạn là hợp nhất chứ không là thống nhất. Một khi chủ định được hoàn thành chuyện tình sẽ biến mất. Bạn có thể bám trong vài ngày chỉ từ cảm giác biết ơn, từ cảm giác trách nhiệm, nghĩa vụ, từ cảm giác về mọi lời hứa mà bạn đã cho trong quá khứ – bạn có thể bám trong vài ngày, nhưng việc bám đó không thể diễn ra lâu được. Sớm hay muộn nó bị kết thúc, chủ định được hoàn thành.

Thống nhất ngụ ý không có cách nào để kết thúc nó; nó chỉ có thể là cùng với Thượng đế. Thống nhất với Thượng đế, hợp nhất với người. Trong thống nhất bạn trở thành một, một không tách rời, nhưng trong nhóm bạn không phải là người không tách rời. Nó là cam kết tạm thời: bạn có thể bỏ nó bất kì khoảnh khắc nào, bạn có thể nói không bất kì khoảnh khắc nào; bạn vẫn còn có năng lực tách rời bản thân bạn. Nhớ sự khác biệt giữa thống nhất và hợp nhất.

Khi một nhóm, nhóm trị liệu tâm lí, gặp nhau, đó là một loại hợp nhất. Các bạn đã gặp nhau vì chủ định nào đó trong vài ngày: để giúp lẫn nhau, để được giúp đỡ bởi uyên thâm của nhà phân tâm – nếu người đó có bất kì cái gì…. Người đó có thể không có cái gì. Trị liệu tâm lí của người đó có thể chỉ là lối thoát cho người đó để né tránh vấn đề riêng của người đó.

Điều đó xảy ra nhiều lần: nghe các vấn đề của người khác bạn có thể dễ dàng quên đi vấn đề riêng của bạn. Dính líu với lo âu của người khác bạn có thể né tránh lo âu riêng của bạn; chúng có vẻ rất nhỏ so với các vấn đề của người khác. Bạn thậm chí có thể cảm thấy hơi chút thoải mái bên trong: “Vấn đề của mình không lớn thế.” Nghe các vấn đề của người khác bạn trở nên được hội tụ vào họ.

Cái gọi là các nhà phân tâm, ít hay nhiều, đơn giản đang né tránh các vấn đề riêng của họ – vì tôi biết họ! Nhiều người trong số họ đã trở thành sannyasin, nhiều người nữa đang trên đường. Họ ở trong cùng khổ sở, trong cùng đống lộn xộn, như bạn vậy. Nhưng họ am tường, họ là chuyên gia, họ đã nghiên cứu. Họ có thể giúp một chút, họ có thể cung cấp một loại tri thức chuyên gia; chút ít giúp đỡ là có thể. Đôi khi họ có thể không có khả năng cho bạn bất kì sự giúp đỡ nào, nhưng họ có thể vận hành như thuốc trấn an.

Thuốc trấn an theo nghĩa đen ngụ ý ‘cái làm an lòng’; đó là thuật ngữ y học. Đôi khi có những người tới bác sĩ trị liệu mà không có vấn đề gì, không vấn đề thực, chỉ vấn đề tưởng tượng. Họ được cho thuốc trấn an – chỉ là viên đường – chúng không có phẩm chất thuốc trong chúng, nhưng bệnh nhân tin rằng anh ta đã được cho thuốc công hiệu. Ốm của anh ta là tưởng tượng; anh ta cần thuốc tưởng tượng. Thuốc thực sẽ tạo ra rắc rối nào đó. Uống những thuốc tưởng tượng này anh ta được giúp đỡ, anh ta cả thấy nhẹ người.

Đôi khi chuyện xảy ra: khoảnh khắc bác sĩ tới thăm bệnh cho bạn, một nửa bệnh của bạn đã đi mất. Ông ấy đã không cho bạn bất kì thuốc nào, nhưng ông ấy chỉ tới và mỉm cười, cầm tay bạn, và bây giờ bạn biết rằng bạn ở trong tay người có thẩm quyền. Thế là đủ để cảm thấy nhẹ người. Và nụ cười của ông ấy, và cách thức có thẩm quyền của ông ấy, và mọi vật dụng ông ấy mang tới – máy điện tâm đồ, ống nghe, cặp nhiệt độ – và vài thứ ông ấy làm trên thân thể bạn… và thế rồi ông ấy mỉm cười và nói, “Đừng lo. Bệnh này sẽ hết trong vòng hai ngày.” Một nửa bệnh đã hết rồi!

Do đó bác sĩ phải nhận phí lớn. Nếu ông ấy không nhận phí từ bạn, bạn sẽ không được giúp. Phí càng cao, bác sĩ càng vĩ đại! Khi bạn tới người có thẩm quyền cao nhất, chắc chắn bạn biết bạn sẽ được giúp, điều đó sẽ xảy ra. Người này là nhà ảo thuật – bất kì ai ông ấy chạm vào, người đó được chữa! Chính niềm tin này là thuốc, và thế thì bất kì thuốc nào đều sẽ có tác dụng. Nhiều thứ phụ thuộc vào bác sĩ trị liệu và hành vi của ông ấy.

Các nhà trị liệu tâm lí nhóm này – và bây giờ có nhiều loại trên khắp thế giới – họ là loại thuốc trấn an. Bạn cảm thấy thoải mái khi biết rằng ai đó biết; anh ta có thể không biết. Quan sát riêng của tôi là ở chỗ họ nhiều phần trong đống lộn xộn hơn bạn vậy, nhưng họ đã tìm ra cách thức. Phân tâm có thể không giúp bạn nhưng nó giúp họ.

Tôi không là nhà phân tâm. Tôi không ở đây để điều trị tâm trí của bạn và chữa chúng. Tôi ở đây để mang bạn ra khỏi tâm trí của bạn – lành mạnh, không lành mạnh, thần kinh, không thần kinh, điều đó không thành vấn đề. Tôi không để ý tới tâm trí bạn, loại tâm trí nào bạn có. Bất kì loại tâm trí nào… bạn phải được lôi ra khỏi nó! Cho nên tôi không đi vào chi tiết, tôi đơn giản bắt đầu nện búa! Một khi bạn ra khỏi tâm trí bạn, một khi bạn có nhận biết rằng bạn là nhân chứng, tâm trí biến mất với mọi bệnh của nó.

Và thực ra, nói cho bạn chân lí, tâm trí là bệnh. Vấn đề không phải là tâm trí ốm và tâm trí lành mạnh – không có tâm trí lành mạnh chút nào. Tâm trí như nó vậy là bệnh!

Nhưng những người này – các nhà phân tâm, người trị liệu phân tâm, các nhà tâm thần – họ ấn định tâm trí bạn. Họ có thể giúp tí chút, nhưng toàn thể nỗ lực của họ là để làm cho bạn được điều chỉnh khéo theo xã hội. Bây giờ vấn đề thực là: Xã hội có lành mạnh không? Xã hội có tự nhiên không? Xã hội có như nó đáng là vậy không? Nếu bản thân xã hội là không lành mạnh, việc giúp bạn được điều chỉnh theo xã hội không lành mạnh này không phải là giúp đỡ thực.

Và như tôi thấy nó, những người trở nên ốm về tâm lí là những người nhạy cảm hơn người khác. Người khác, những người không bao giờ ốm về tâm lí là không lành mạnh nhưng chỉ là những người không nhạy cảm, ngu ngơ. Họ không có mấy thông minh, họ không thể thấy ra vấn đề của sự sống. Đó là lí do tại sao họ vẫn còn không bị rối loạn.

Những người cảm thấy vấn đề của sự sống, những người thấy cái xấu mà chúng ta đã tạo ra khắp xung quanh, bạo hành, chiến tranh, cách chúng ta đã sống mãi cho tới giờ, chống lại lẫn nhau, có tính phá huỷ tự nhiên, mọi người, chim chóc, con vật… cách chúng ta đã hành xử mãi cho tới giờ là tuyệt đối không lành mạnh! Những người nhạy cảm hơn trong chúng ta, họ trở nên bị quấy rối vì họ có thể cảm thấy. Người càng ít nhạy cảm lại không bị quấy rối vì họ không thể cảm thấy; họ có lòng tựa đá. Họ có vẻ lành mạnh.

Đó là một thế giới rất kì lạ! Người nhạy cảm thực trở thành không lành mạnh và người hoàn toàn không lành mạnh có vẻ lành mạnh, bởi một lẽ đơn giản rằng họ đã lớn lên tựa vỏ đá quanh con người họ; họ không thể cảm thấy bất kì cái gì. Họ liên tục kéo lê các kiếp sống của họ theo cách bình thường. Cái bình thường không thực là bình thường, nó chỉ là trung bình. Là bình thường là rất hiếm.

Một Phật là bình thường, một Jesus là bình thường. Nhưng hỏi Sigmund Freud – Sigmund Freud nghĩ Jesus là loạn thần kinh! Bây giờ bạn định chọn ai, Jesus hay Sigmund Freud? Ai loạn thần kinh?

Sigmund Freud là hoàn toàn loạn thần kinh, rất sợ chết – và ông ấy gọi Jesus là loạn thần kinh, người đi tới cái chết của mình với lời cầu nguyện trên môi, người có thể cầu nguyện từ cây chữ thập, “Hỡi Thượng đế, xin tha thứ cho những người này vì họ không biết họ đang làm gì.” Người này mà loạn thần kinh sao? Còn Sigmund Freud? – người ta kể rằng ít nhất ba lần trong đời mình ông ấy đã ngất xỉu, sụp đổ trong cơn mê, trở nên vô ý thức, ngay lúc nghe nhắc tới từ ‘chết’ – ngay lúc nghe nhắc tới từ này. Không ai đóng đinh ông ấy! Và Jesus là loạn thần kinh sao?!

Bạn hỏi tôi, Ramadas: Ở đây cùng thầy, tầm quan trọng của nhóm được nhấn mạnh rất nhiều trong trị liệu…

Vâng, nhưng bao giờ cũng là hợp nhất, không là thống nhất. Nó là thu xếp tạm thời, thực nghiệm. Bạn không trở thành một với nhóm. Bạn phải vận hành trong hài hoà với nhóm, nhưng bạn vẫn còn là cá nhân. Cũng giống như trong dàn nhạc các nhạc cụ khác nhau được chơi, nhưng từng nhạc cụ vẫn còn khác nhau, duy nhất. Từng nhạc cụ đóng góp cho cái toàn thể, nhưng bạn có thể đóng góc cho cái toàn thể chỉ nếu bạn là tách rời, bằng không ai sẽ đóng góp cho ai?

Trong dàn nhạc người thổi sáo đang đóng góp, người chơi ghi ta đang đóng góp, người chơi piano đang đóng góp – nhưng người chơi piano là người chơi piano và người thổi sáo là người thổi sáo. Sáo là sáo và piano là piano; chúng vẫn duy trì tính cá nhân của chúng. Nhưng trong khoảnh khắc này chúng đã nắm tay nhau – đó là hợp nhất chứ không thống nhất. Sáo đã không trở thành một phần của piano – nếu nó mà trở thành thì cái đẹp toàn thể sẽ bị mất.

Ở đây trong các nhóm, Ramadas, nhấn mạnh là ở chỗ các bạn phải là các cá nhân và vậy mà vẫn có năng lực hoạt động trong hài hoà với người khác. Đó là điều đang xảy ra trên qui mô lớn hơn trong toàn thể tâm xã: mọi người nên vẫn còn là cá nhân, vậy mà có năng lực tham gia vào cuộc sống tâm xã – tham gia trong công việc, trong chơi, trong nhạc, của tâm xã. Nhưng điều không được mong đợi là bạn phải phá huỷ tính cá nhân của bạn; điều đó sẽ là tự tử, điều đó sẽ là giết người. Ngược lại, toàn thể nỗ lực là để mài sắc tính cá nhân của bạn, để cho bạn tính duy nhất ngày càng nhiều. Bạn càng trở nên có tính thiền, bạn càng trở nên duy nhất hơn, không so sánh được.

Phật là đỉnh: một phần của vũ trụ vô hạn nhưng không là một phần theo nghĩa rằng ông ấy là thay thế được; không giống như một bộ phận của xe hơi mà bạn có thể thay thế. Ông ấy là duy nhất, ông ấy là không thể thay thế được; không ai có thể thay thế ông ấy. Bạn càng vươn lên cao trong nhận biết, bạn càng trong hài hoà với vũ trụ, và đồng thời bạn càng liên tục trở thành duy nhất hơn. Do đó tính duy nhất của vị phật trong tương phản với Jesus, tính duy nhất của Mohammed trong tương phản với Mahavira. Bạn còn có thể tìm thấy những cá nhân duy nhất như vậy ở đâu khác?

Nhưng chúng ta đã sống trong xã hội đang phá huỷ tính cá nhân và cho họ đồ chơi giả nhân danh tính cá nhân – cho chúng ta nhân cách. Nhân cách này là gánh nặng, và bạn bao giờ cũng sẵn sàng, tuyệt đối sẵn lòng, gạt gánh nặng này sang bên.

Trong trị liệu nhóm bạn có thể làm điều đó, bạn có thể gạt nhân cách sang bên – bạn không làm bất kì cái gì về tính cá nhân của bạn và bạn gạt nhân cách sang bên. Thế thì bạn trở thành cái gì? Bạn đơn giản bị chìm trong tâm trí nhóm, bạn bắt đầu vận hành như một phần của nhóm. Bạn không đạt tới hồn – thực ra bạn đánh mất nhiều. Tất nhiên rồi! Vì nhân cách bị loại bỏ, lo âu mà đã có đó giờ không còn được cảm thấy; nhưng đây không phải là cách để gạt bỏ lo âu – nó sẽ quay lại. Bạn có thể sống trong nhóm được bao lâu? Sớm hay muộn bạn sẽ quay lại trong xã hội và ở đó bạn sẽ lại bám lấy nhân cách, nó sẽ được cần tới. Và ham muốn sẽ sớm nảy sinh để đi sang nhóm khác trong vài ngày để gạt nhân cách sang bên để cho bạn có thể cảm thấy tự do – nhưng tự do đó có được với cái giá lớn. Tự do là Thượng đế chỉ nếu nó xảy ra quang trung tâm tính cá nhân của bạn; bằng không nó sẽ không giúp ích, nó có hại.

Nhóm lấy đi tính cá nhân của bạn, chờ đợi phá huỷ bạn, phá huỷ cái gì đó rất bản chất trong bạn. Nó vận hành như chất gây say.

Bạn nói, Ramadas: mặt khác tầm quan trọng lớn được trao cho tính cá nhân nữa.

Vâng, trong nhón bạn học cách là hài hoà với người khác và đồng thời bạn học cách vẫn còn là bản thân bạn. Đó là quá trình nghịch lí: vẫn còn là bản thân bạn ngày càng nhiều hơn và vậy mà trở thành sự đóng góp cho dàn nhạc sự sống. Giữa hai cực này con người thực của bạn sẽ trở nên ngày càng được mài sắc hơn.

Bạn nói: Osho ơi, xin thầy, nhóm có một loại hồn duy nhất bên ngoài các cá nhân không?

Không, nhưng một nhóm có thể có tâm trí – không hồn. Nhóm có thể dễ dàng có tâm trí; đó là cách mọi người hiện hữu. Mọi người Mô ha mét giáo đều có loại tâm trí nào đó.

Bây giờ những người này tạo ra một tâm trí nào đó – nhưng không là hồn. Người Cơ đốc giáo có tâm trí nào đó, người Mô ha mét giáo có tâm trí nào đó, người Hindu có tâm trí nào đó. Những người không có tính cá nhân bắt đầu có tâm trí nào đó – tâm trí đám đông.

Trong quân đội bạn sẽ thấy không có cá nhân. Toàn thể nỗ lực là để phá huỷ cá nhân và cho bạn sự đồng đều, con số. Bây giờ, cho bạn con số là cách tinh vi để phá huỷ tính cá nhân của bạn: cái tên cho bạn tính duy nhất, ‘số 11’ lấy đi mọi tính cá nhân từ bạn.

Ramadas là chuyện khác toàn bộ – nếu Ramadas chết, một người chết; nếu số 11 chết, ai chăm nom? Ramadas không thể bị thay thế bởi bất kì ai khác, nhưng số 11 thì sao? – không có vấn đề gì. Bạn có thể gắn ‘số 11’ lên bất kì ai và người đó trở thành số 11.

Trong quân đội, một cách khoa học, một cách công nghệ, tính cá nhân bị phá huỷ. Tên của bạn biến mất, bạn trở thành con số. Tóc bạn bị cắt theo cùng cách. Bạn bị buộc theo các mệnh lệnh ngu xuẩn hết năm nọ tới năm kia: quay trái, quay phải, đằng sau quay… để làm gì?!

Trong quân đội không có ‘tại sao’. Bạn đơn giản được bảo làm điều như thế và bạn phải làm nó. Thực ra, điều càng ngu, nó càng chuẩn bị cho bạn tốt hơn với công việc của quân đội. Tuân theo các mệnh lệnh ngu trong nhiều năm, một ngày nào đó họ nói, “Bắn người này!” và bạn bắt người này, như robot, không hỏi tại sao – bạn đã quên cách hỏi tại sao. Trong quân đội, tâm trí nhóm nảy sinh – không phải là hồn nhóm, nhớ lấy.

Hồn bao giờ cũng là cá nhân; tâm trí bao giờ cũng là nhóm. Bất kì tâm trí nào, quan sát cho cẩn thận, và bạn sẽ thấy nó thuộc vào nhóm nào đó. Nếu bạn tin vào Thượng đế, điều đó có nghĩa bạn thuộc vào nhóm nào đó những người tin vào Thượng đế; họ đã cho ý tưởng này, ước định này cho bạn. Niềm tin của bạn là gì? Chúng từ đâu tới? Chúng tới từ tâm trí xã hội – từ nhà thờ, từ quốc gia; bạn có thể tìm thấy nguồn gốc nơi chúng tới.

Bạn có thể quan sát tâm trí bạn và bạn sẽ ngạc nhiên rằng mọi điều bạn mang trong tâm trí và bạn nghĩ là của bạn lại không là của bạn. Tất cả nó đều tới từ các nguồn khác – từ bố mẹ, thầy cô giáo, tu sĩ, chính khách – những người khác đã trao nó cho bạn. Có cái gì đó như tâm trí Hindu và có cái gì đó như tâm trí Mô ha mét giáo và cái gì đó như tâm trí Jaina và cái gì đó như tâm trí Phật tử – nhưng không có hồn Phật tử, không có hồn người Ki tô giáo.

Tâm trí, Ramadas này, chắc chắn thuộc về các nhóm. Và điều có thể xảy ra là nếu bạn tham gia vào nhóm trị liệu tâm lí, bạn có thể là một phần của tâm trí của người lãnh đạo nhóm, ý thức hệ.

Trong quân đội bạn sẽ thấy tuyệt đối rõ ràng rằng mọi người đã mất tâm trí của họ. Trung đoàn có tâm trí. Và trên qui mô nhỏ hơn cùng điều này là hoàn cảnh trong xã hội.

Nhưng nỗ lực của tôi ở đây, Ramadas này, là để tạo ra các cá nhân. Và hồn bao giờ cũng là cá nhân; nó không thể được trao cho bạn bởi bất kì ai. Nó đã trong bạn rồi: nó phải được khám phá ra.

Trong một nhóm, vận hành như sự hợp nhất nhưng không bao giờ như sự thống nhất. Trong một nhóm, bỏ nhân cách của bạn nhưng không bao giờ bỏ tính cá nhân của bạn. Nói có, nhưng vẫn còn có năng lực nói không.

Từ “Tĩnh lặng và biết”, Ch.8 Chỉ vì lợi ích của bạn